Bánh ít lá gai Bình Định

Tôi còn nhớ như in ngày xưa, lúc tôi còn nhỏ, mỗi đợt giỗ chạp nhà nội tôi là tất cả anh em trong nhà, con cháu từ các nẻo trên khắp Việt Nam này về nhà thờ tổ trước 1 ngày.  Ngày hôm đó mọi người mỗi người một tay, phụ dọn dẹp bàn thờ ông bà, phụ nữ thì chuẩn bị nguyên liệu cho ngày giỗ sáng mai, còn thanh niên đàn ông thì làm những việc tay chân nặng nhọc hơn, trong đó có việc giã bột bánh ít. 

Muốn ăn bánh ít lá gai

Lấy chồng Bình Định cho dài đường đi

Về với Quy Nhơn - Bình Định bình dị với muôn vàn món ngon từ trên rừng xuống biển,len lỏi trong ấy là một món ăn nằm trong top gây thương nhớ khiến ai một lần đã ăn thì khó thể quên bởi sự hòa quyện của nó.

 

Giới thiệu bánh ít lá gai: 

 

Khắp miền Trung nơi nào cũng có bánh ít nhưng ngon nhất riêng biệt nhất phải đến với Quy Nhơn - Bình Định cái nôi của bánh ít. Không biết có phải là sự trùng hợp hay không nhưng ngay tại Bình Định cũng có một ngôi tháp Chăm cổ kính mang tên Tháp Bánh Ít, không biết bánh ít và người Chăm cổ từng sống tại đây có lien hệ với nhau gì không ,hầu như tất cả các tháp Chăm ở Bình Định đều có đỉnh nhọn như cái bánh ít và có một câu ca dao:

Tháp Bánh Ít đứng sít cầu Bà Di

Vật vô tri cũng thế huống chi tui với bà

 

banh it la gai

Du lịch Quy Nhơn                 I                 Du lịch Quy Nhơn giá rẻ

 

Nguồn gốc bánh ít lá gai: 

 

Đấy là sự liên tưởng của người dân nơi đây nhưng trên sử sách món bánh ít này có từ thời vua Hùng thứ sáu. Sau khi chàng Lang Liêu chiến thắng trong cuộc thi làm các món ăn ngày tết để cúng các tổ tiên đầu năm với món bánh Chưng bánh Dày thì một nàng con gái út của vua Hùng thường được gọi than mật là nàng Út Ít đã trổ tài làm ra một món bánh mới đầy sáng tạo.

Nàng muốn làm ra một loại bánh mới hòa quyện hương vị của cả bánh chưng lẫn bánh dày của anh mình. Nàng bèn lấy vỏ bánh dày đem bọc lấy nhân bánh chưng, chỉ là nhưng nguyên liệu cũ nhưng nàng đã tạo ra một món bánh mới khiến mọi người ai cũng phải tấm tắc khen.

Khi đã tạo ra món bánh mới nàng Út quyết định phỏng theo bánh chưng và bánh dày để làm hai dáng bánh khác nhau cho bánh mình vừa tạo ra nhưng hai bánh ấy được làm bé bé xinh xinh tỏ ý khiêm nhường của mình trước bậc anh chị.

Và sau hội thi ngoài hai món bánh thiêng liêng là bánh chưng và bánh dày thì còn có bánh của nàng Út Ít, và để phân biệt bánh của chàng Lang Liêu người ta đặt tên bánh là Bánh Út Ít dần dần tên bánh còn gọn lại thành Bánh Ít.

Cũng có một số cho rằng vì bánh này muôn hình muôn vẻ nào là gói lá, để trần, nặn cao, nặn dẹt, thứ trắng , thứ đen, nhân dừa, nhân đậu…. khi làm dù để bán hay để ăn người ta làm mỗi thứ một ít cho có cái này cái kia đủ vẻ đủ hình nên gọi là bánh Ít.

 

Bánh ít lá gai ở Bình Định : 

 

Bình Định mỗi khi hồi dâu sau ba ngày cưới, cô gái nào cũng chuẩn bị một quả bánh ít do chính tay mình làm để biếu ông bà cha mẹ, cúng tổ tiên để tỏ long hiếu thảo. Món quà tuy ít nhưng là dạt dào tình cảm của người con gái bởi sự nhẫn lại sự kiên trì, một lòng yêu thương của người con gái thật tâm đặt vào trong bánh để dành cho gia đình khi đi làm dâu ,của ít lòng nhiều.

Ngoài cưới hỏi bánh ít còn được dung để cúng kiếng trong các dịp lễ như giỗ chạp, tết nguyên đán, tết đoan ngọ, tết trung thu, những ngày rằm lớn….

 

Cách làm bánh ít lá gai: 

Một món bánh nhỏ bé tràn đầy tình cảm bao la của người làm bánh,nhưng đừng thấy bé thế mà nghĩ là dễ làm,muốn làm nên một cái bánh ít ngon phải ví như là một công trình ấy,tinh thần ảnh hưởng rất lớn đến việc làm bánh,muốn bánh ngon người làm phải đặt hết tâm mình vào cái bánh mới tạo được sự hòa quyện.

Nguyên liệu chỉ nhưng món đơn giản như nếp , dừa …nhưng cách làm và cách chọn đòi hỏi phải là sự tỉ mỉ. Nếp chọn làm bột bánh phải là nếp mới, hạt căng mẩy, vốc nhẹ lên tay phải nghe thoang thoảng mùi thơm.Sâu khi ngâm nếp,đãi nếp ,mang đi xay rồi cho vào túi vải để làm ráo.

Lá gai xanh mướt ngoài vườn phải chọn lá không quá già cũng không quá non,đem luộc kỹ, tước bỏ gân lá, vắt cho ráo nước rồi bỏ vào cối đá quết nguyễn. Trong khi quết lá gai lần lượt cho bột nếp vào quết cùng rồi thêm một ít dầu phộng, đường, muối đến khi nào bột trở thành một khối hỗn hợp đen tuyền, dẻo quánh thì ngừng lại.

Tôi còn nhớ như in ngày xưa, lúc tôi còn nhỏ, mỗi đợt giỗ chạp nhà nội tôi là tất cả anh em trong nhà, con cháu từ các nẻo trên khắp Việt Nam này về nhà thờ tổ trước 1 ngày. 

Ngày hôm đó mọi người mỗi người một tay, phụ dọn dẹp bàn thờ ông bà, phụ nữ thì chuẩn bị nguyên liệu cho ngày giỗ sáng mai, còn thanh niên đàn ông thì làm những việc tay chân nặng nhọc hơn, trong đó có việc giã bột bánh ít

Ở nông thôn việc đi đám về, trong tay cầm 1 bịch bánh hay quà cho trẻ con là điều không thể thiếu. Đó cũng là văn hóa tình làng nghĩa xóm không thể thiếu của nét văn hóa Bình Định nói riêng và miền Trung nói chung. 

Tôi còn nhớ cái cối nhà nội tôi lúc đó to lắm, 3 người khiêng mới nổi và tất nhiên cái chày để giã cũng to và dài, tầm 1m2 và 2-3 người cùng giã 1 cối cho nhanh. 

Bột và lá gai được bỏ vào cối và 3 người thanh niên bắt đầu giã, cùng một lúc người này giở tay lên thì người kia nện xuống. Cứ thế khi nào bột mềm thì thôi. 

Tuổi thơ tôi trải qua cũng là món bánh ít lá gai, và cũng bắt đầu bằng bánh ít lá gai trong cuộc dạm hỏi ...

banh it la gai

Kinh nghiệm du lịch Quy Nhơn

 

Tiếp theo là làm nhân bánh :

Công đoạn này cần phải dung nhiều sức và kiên nhẫn. Nhân bánh ít được làm từ hỗn hợp đậu xanh, đường, dừa nhưng khâu chế biến cầu kỳ vô cùng. Đậu xanh xay bửa đôi, ngâm đãi sạch vỏ, hạt lép, hấp chin sau đó đãi thành bột.

Cùi dừa xanh cắt thành sợi rồi cho lên bếp lửa than sên với đường cát cho đến khi đường tới, dẻo quánh đũa thì cho bột đậu xanh vào. Liên tục đảo đũa cho đến khi nhân có màu vàng sẫm,khô rời, mùi thơm bốc lên ngào ngạt là vừa.

Nhắc khỏi bếp để nguội rồi cho thêm chút bột quế,bột vani cho dậy mùi. Công đoạn này cần sự tỉ mỉ. Lá gói bánh ít phải lựa lá chuối tốt, rửa sạch,lau khô sau đó hong qua nắng một chút cho dẻo,xếp và cắt lá hình rẽ quạt để khi bung ra chiếc lá hình tròn như chiếc dĩa.

Ngắt một miếng bột dẻo rồi đem vo tròn trong lòng bàn tay sau đó cán mỏng ra, vốc mọt nhúm nhân bỏ vào giữa ,túm bốn bên lại cho khít sau đó tiếp tục vo tròn trong lòng bàn tay. Lúc này , bột nếp đã bọc nhân thành một khối tròn.

Chấm nhẹ bánh và chén dầu phộng để sẵn,xoay đều trên tấm lá chuối xanh sau đó gói bánh lại theo hình tháp rồi đi hấp cách thủy.Cũng có thể vẩy một ít hạt mè lên trên bánh rồi đem gói lại mới đi hấp. Việc còn lại là ngồi đợi cho bánh chin và tận hưởng tuyệt tác.

Khi ăn chỉ cần bóc nhẹ lớp lá chuối ra ,đập vào mắt ta là một cái bánh với một màu đen đầy sự lôi cuốn,bây giờ chỉ để cảm giác dẫn dắt sự tinh tế trong cái bánh,cắn một cái là biết thế nào là đỉnh của sự hòa quyện,nghe cái ngọt tan trên đầu lưỡi,nghe sự cay cay của quế,thơm của vani, của gừng và một ít mặn mà dẻo dai của lá gai. Tất cả đều tan. Chẳng thể nào gọi tên những cảm giác ấy và chỉ biết bóc tiếp một cái nữa và ăn.

 

Bánh ít lá gai với sức khỏe : 

 

Nhưng chớ lầm tưởng bánh ít bé thế mang mỗi giá trị to lớn về tinh thần mà nó còn giá trị dinh dưỡng rất là cao đấy nhé.Bánh cung cấp cho ta một nguồn năng lượng rất là cao. 

Bánh làm từ bột nếp và có chứa một lượng chất béo khá cao từ cơm dừa, thành phần dầu ăn khi khi xào với nhân,vỏ bột … nên bánh ít sẽ cung cấp cho bạn trung bình trên dưới 150 calo trên 1 cái,40% năng lượng từ chất béo.Các nguyên liệu như nếp, lá gai,đạu xanh, mè, dừa, lá chuối….đều là những nguyên liệu có dược tính rất tốt cho sức khỏe.

 

Hiện nay : 

 

Thành phố hôm nay với muôn vàn thức ăn đủ uống nhập từ phương Tây sang nhưng không vì thế mà bánh ít giảm đi giá trị.Với vóc dáng nhỏ bé nhưng lại khiến người ăn đắm vào hơn là những món qua vặt thị thành khác.

Ai đến Bình Định cũng mua về dăm ba chục cái bánh ít để mang về biếu, bánh ít giờ đã trở nên phổ biến có thể mua bất cứ lúc nào và bất cứ nơi đâu nhưng muốn ngon nhất thì hãy đến Tuy Phước –Bình Định để ngập vào cái ngon. Bánh Ít- một món quà quê nơi thị thành. 

                                                                                                           Tín Bùi , 06/10/2016

Ý kiến khách hàng

Tin liên quan

Tỷ giá

Cảm Nhận Du Khách